تبلیغات
بودجه 207-207 - آسیب شناسی قراردادهای عمرانی
بودجه 207-207
قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ ؛ آیا آنان كه می‌دانند با آنان كه نمی‌دانند برابرند؟

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

لینکستان

صفحات جانبی

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

آسیب شناسی قراردادهای عمرانی

بسمه تعالی

مقدمه:

تعریف قرارداد: ‹‹ در فارسی كنونی به معنی عقد به كار می رود در این صورت اختصاص به بعقودی كه اثر مستقیم آنها تعهد است ندارد.ولی در ماده 183 قانونن مدنی تعریف نارسائی از عقد را نموده و آن را اختصاص به عقودی داده كه اثر مستقیم آنها تعهد است.››

قرارداد در اصطلاح لغوی : ‹‹ شامل عقود عهدی و تملیكی و مالی و غیر مالی و معوض و غیر معوض است و نیز شامل موافقتهائی است كه بمنظور منتفی ساختن اثر موجودی محقق می شود.›› 3(صفحه 122)

منظور از عقود در موارد فوق الذكر عقد یا قراردادی است كه اجرای آن منجر به تعهدی خاص شده یا به مالكیت، استرداد ، جابجائی و... اثری منقول یا غیر منقول گردد.

بطور كلی اجرای یك طرح و پروه عمرانی بر اساس طراحی برنامه ریزی پیش بینی شده با تنظیم و برقراری یك قرارداد عملی میباشد.

یك قرارداد حسب نوع كاربرد در جامعه و از دیدگاه حقوقی تعاریف مختلفی داشته و موضوع از مناظر مختلف قابل طرح و بررسی می باشد.

تعریف پیمان:‹‹ توافقی كه به همراه شرایط و مدارك الحاقی در یك مجموعه غیر قابل تفكیك بین كارفرما و پیمانكار منعقد می گردد، پیمان نامیده می شود›› 1(صفحه 21)

تعریف اخیر بر اساس تعریف و ارتباط ساختاری و منطقی بین چهار عامل اصلی :1- موافقتنامه 2- شرایط (عمومی و خصوصی) 3- اسناد و مدارك الحاقی و 4- تفكیك ناپذیری اسناد كه مبنای تشكیل دهنده پیمان است استوار می باشد.در این تعریف ركن اصلی موافقتنامه بوده و سه موضوع دیگر بعنوان فرع پس از تبیین و انعقاد موافقتنامه عینیت می یابد

تعریف پیمان در عمران : ‹‹ مجموعه اسناد و مداركی كه مشخصات اصلی پیمان ، مانند مشخصات دو طرف ، موضوع فعالیت ، مبلغ و مدت پیمان در آن درج و مشخص گردیده است.››2(صفحه3)

قرارداد در پروژه های عمرانی :

 قرارداد در پروژه های عمرانی و پیمانكاری به موافقتنامه اطلاق كه اولین بار در ایران در سال 1336 هجری شمسی تهیه شده و در تاریخ 3/3/1378 توسط سازمان برنامه و بودجه وقت(سازمان مدیریت و برنامه ریزی فعلی) مورد بازنگری واقع و مجددا ابلاغ شده است. در حال حاضر ملاك انعقاد پیمان در اجرای طرحهای عمرانی دولتی موافقتنامه و شرایط عمومی پیمان انتشار یافته از سوی سازمان مدیریت و برنامه ریزی(نشریه شماره 4311 چاپ دوم سال 1378) می باشد.(موضوع بازنگری مجدد در موافقتنامه و شرایط عمومی پیمان هم اكنون در دست بررسی می باشد.)

بطور كلی هر قرارداد عمرانی باید هفت ماده به شرح ذیل را دارا باشد:

ماده 1) موضوع

ماده 2) اسناد و مدارك

ماده 3) مبلغ

ماده 4) تاریخ و مدت و تاریخ شروع به كار

ماده 5) دوره تضمین

ماده6)نظارت بر اجرای كار

ماده 7) نشانی طرفین

ماده 1) موضوع

 در فعالیتهای عمرانی ‹‹ موضوع پیمان عبارت است از كلیه عملیات اجرائی یك طرح یا پروژه همراه با نقشه ها و شرح كار، مشخصات فنی و استانداردهای الحاقی به پیمان شامل عملیات ساختمانی ، مكانیكی، تاسیساتی و...››.3(صفحه166) 

ماده 2) اسناد و مدارك

    اسناد (مدارك) قرار داد ساختمانی نقش بسیار مهمی در ایجاد و شكل گیری یك پروژه بر عهده داشته و رابطه بین موضوعات مورد نظر كارفرما و ایجاد و ساخت و ساز پروژه برقرار ساخته و این موضوع از طریق طراحی نقشه ها، تدوین شرایط عمومی، تنظیم شرایط خصوصی و الحاق ضمائم و پیوستها محقق می گردد. مجموعه این اسناد و مدارك كه از سوی طراح (مهندسین و معماران) تهیه می شود وسیله ای جهت ارتباط كارفرما و پیمانكار می باشد.

ماده 3) مبلغ

‹‹ مبلغ پیمان مبلغی است كه كل پروژه باید با آن به اتمام برسد.››3(صفحه 166) 

چون در نحوه اجرای موضوع پیمان ممكن است به دلایل خاصی تغییراتی ایجاد شود در بسیاری مواقع مبلغ پیمان ثابت نبوده و بر این اساس در ماده 3 موافقتنامه ها پس از قید مبلغ پیمان عبارت ‹‹ مبلغ پیمان، با توجه به اسناد و مدارك پیمان تغییر می كند›› درج شده است.با این توصیف  مبلغ پیمان به دوصورت لحاظ می گردد:

الف) مبلغ اولیه پیمان: ‹‹ مبلغی كه پیمانكار جهت شركت در مناقصه اعلام می كند ، پس از برنده شدن در مناقصه به عنوان مبلغ اولیه پیمان منظور می شود››. در واقع  مبلغ اولیه پیمان همان مبلغ درج شده در ماده 3 موافقتنامه است كه هنگام مبادله پیمان درج می گردد.1(صفحه 137)

ب) مبلغ نهائی پیمان :

‹‹ عبارت است از مبلغ درج شده در قرارداد و تغییرات احتمالی كه بر اساس اسناد و مدارك پیمان در آن ایجاد شده است››.3(صفحه 144) در فاصله زمانی انعقاد قرارداد تا تكمیل و تحویل قطعی پروژه ممكن است به دلایلی مبلغ پیمان تغییر كند كه با اعمال ضرایبی خاص و یا تغییر در مبلغ قرارداد اولیه، موضوع مبلغ نهائی پیمان  تحقق می یابد.

 ماده 4) تاریخ و مدت و تاریخ شروع به كار

مدت درج شده در موافقتنامه جهت اجرای پروژه را مدت پیمان می نامند. ‹‹ تاریخ شروع به كار ، تاریخ نخستین صورت مجلس تحویل كارگاه است كه پس از مبادله پیمان تنظیم می شود.››1(صفحه 174) 

مدت پیمان از موارد بسیار مهم در پیمان بوده كه در صورت تاخیر غیرمجاز در انجام كار ازسوی پیمانكار مشمول خسارت تاخیر گردیده و بالعكس در صورت تكمیل و تحویل پروژه پیش از موعد درج شده در پیمان و در صورتی كه در اسناد و مدارك پیمان،موضوع پرداخت هزینه تسریع كار به پیمانكار، لحاظ شده باشد پیمانكار می تواند هزینه تسریع را طبق شرایط پیش بینی شده طلب نماید.

ماده 5) دوره تضمین

تحقق انتظار كارفرما از پیمانكار جهت بر عهده گرفتن بخشی از مسئولیت پروژه حتی پس از تكمیل و تحویل پروژه ، تضمین نام دارد. اخذ تضمین به روشهای مختلف صورت می گیرد  در حال حاضر در ایران بر اساس مواد 34و35 شرایط عمومی پیمان، توسط كارفرما از پیمانكار ضمانتنامه (معادل 5% مبلغ اولیه پیمان)ویا تضمین حسن انجام  كار گرفته میشود.‹‹ از مبلغ هر پرداخت به پیمانكار ، معادل 10 درصد كسر و در حساب سپرده نزد كارفرما نگهداری می شود›› 1(صفحه 195)

ماده6)نظارت بر اجرای كار

بر اساس ماده 6 موافقتنامه‹‹ نظارت بر اجرای تعهدات پیمانكار طبق اسناد و مدارك پیمان ، از طرف كارفرما به عهده ........ به نشانی ......... واگذار شده است كه با توجه به مواد 32 و 33 شرایط عمومی پیمان انجام می شود››.2(صفحه 2)

بر طبق ماده 32و 33 شرایط عمومی پیمان كلیه عملیات اجرائی پروژه باید زیر نظر و با هماهنگی و اطلاع مهندس مشاور و یا نماینده دستگاه نظارت كه بعنوان مهندس ناظر در جریان جزئیات اجرای پروژه قرار دارد انجام شده و پرداختهای مالی پس از رسیدگی و تایید مهندس ناظر یا دستگاه نظارت صورت گیرد.

ماده 7) نشانی طرفین :

بر اساس ماده 7 موافقتنامه جهت انجام امور فی مابین(از قبیل ارسال مكاتبات، پیگیریهای حقوقی و...) درج نشانی كارفرما و نشانی پیمانكار در موافقتنامه ضروری می باشد.




بررسی موضوعی نقش مفاد موافقتنامه ها در آسیب قراردادها :

   در یك قرارداد منعقد شده بر اثر عدم پیش بینی صحیح و یا عدم اجرای دقیق مفاد موافقتنامه در موضوعات ذیل امكان آسیب به قرارداد وجود دارد:

1-    موافقتنامه :   یك موافقتنامه شامل آیتم های به شرح ذیل می باشد:

                         الف) : موضوع پیمان                  

                         ب): مبلغ قرارداد                                                           

                         ج): مدت و تاریخ شروع به كار                

                         د): دوره تضمین 

                         و): نظارت بر اجرای كار

 الف) موضوع پیمان:

     آسیبهای وارده ناشی از عدم شفافیت موضوع قرارداد خسارات بسیاری را در تحمیل هزینه های عمرانی در پی داشته است و در اغلب موارد موضوع قرارداد بصورت كاملا شفاف و روشن تبیین نشده و در حین اجرای كار به پیمانكار كارهائی ارجاع و به قرارداد اضافه می شود كه در موضوع قرارداد اولیه گنجانده نشده است. بر اساس تبصره یك ماده 29 شرایط عمومی پیمان.2(صفحه 25)

‹‹ افزایش مقادیر باید در چهارچوب موضوع پیمان به پیمانكار ابلاغ شود. جمع مبلغ مربوط به افزایش مقادیر و مبلغ كارهای با قیمت جدید نباید از 25 درصد مبلغ اولیه پیمان بیشتر شود››  ولی در بسیاری از پروژه ها خصوصا در پروژه های بزرگ بارها حجم و مقادیر كار تغییر كرده و سقف قرارداد از 25 % اضافه بهاء پیش بینی شده نیز بالاتر می رود.

 ب) مبلغ قرارداد:

بدلیل نداشتن متره و برآورد دقیق ریالی از عملیات اجرائی یك پروژه و نیز نبود و یا نقص در نقشه و مشخصات اجرائی ارائه شده در پروژه مبلغ قرارداد در اغلب پروژها تغییر كرده و در بسیاری از موارد با اعمال ماده29 شرایط عمومی پیمان پرداخت اضافه بهاء به ماخذ 25% بیشتر از مبلغ قرارداد اولیه انجام شده لیكن باز هم پروژه به پایان نرسیده و حتی تنظیم و انعقاد متمم شماره یك و متمم شماره دو و... صورت پذیرفته ولی عملیات اجرائی ناتمام باقی مانده است.

ج) تاریخ و مدت و تاریخ شروع به كار

تاریخ شروع پیمان و زمان تكمیل طرح از موارد بسیار مهم در اجرای یك طرح یا پروژه می باشد.بسیاری از خسارات مستقیم و یا غیر مستقیم وارده به پروژه مربوط به طولانی شدن زمان شروع و اجرای كار می باشد كه می بایست قبل از تعیین مدت زمان قرارداد از سوی كارفرما كلیه شرایط لازم جهت انعقاد یك پیمان مانند:

-  تكمیل مطالعات مربوط به پروژه

- تهیه و تكمیل نقشه و مشخصات اجرائی

- تعیین وضعیت وتحویل زمین همزمان با انعقاد پیمان جهت تجهیز كارگاه

- مشخص شدن وضعیت تامین وتخصیص منابع مالی واعتبار پروژه

- تعیین سیستم نظارت و مشاوره حین اجرا  و...

- اخذ مجوزهای لازم در اجرای یك پروژه از مراجع قانونی

 فراهم گردیده تا قرارداد در حین اجرا به لحاظ زمانی دچار مشكل نشود. 

 د) دوره تضمین

موضوع اخذ تضمین حسن انجام كار یا ضمانتنامه هم ارائه اطمینان به كارفرما از سوی پیمانكار در اجرا و الزام به تعهد خویش در قبال شرایط مندرج در پیمان بوده وهم اطمینان به اجرای دقیق و صحیح و بی نقص پروژه و حسن انجام كار می باشد.مناسبترین روش پیش بینی شده جهت اخذ وجه التزام در پیمان بر اساس ماده 34 و 35 شرایط عمومی پیمان ضمانتنامه های بانكی است.در ضمانتنامه بانكی در واقع یك بانك بر اساس ضوابط وبا توجه به وضعیت حساب بانكی مشتری خود ضمانت بخشی از تعهدات مشتری را بر عهده می گیرد.

عدم اخذ تضمین حسن انجام كار و یا ضمانتنامه بانكی و یا گرفتن مدارك دارای نقص و فاقد ارزش قانونی و حقوقی در زمان انعقاد قرارداد و یا تاخیر و عدم اجرای صحیح مفاد قانونی مترتب بر آن در طول دوره تضمین از مواردی است كه احتمال بروز آسیب به قرارداد منعقده را در پی خواهد داشت.

و) نظارت بر اجرای كار

 - ضعف در نظارت و عدم تسلط مهندس ناظر در اجرای جزئیات موارد پیمان

- ارائه دستور كارهای موازی و غیر ضروری

- ناهماهنگی بین ناظر و كارفرما در اجرای جزئیات موارد پیمان طبق نقشه و مشخصات ارائه شده

- تاخیر و تطویل زمانی در حضور و اعمال نظارت دستگاه ناظر در حین اجرای پروژه

- تاخیر در رسیدگی به صورت وضعیت و تایید انجام كار و...

 علاوه بر ایجاد تاخیر در اجرای پروژه مشكلات متعددی را برای كارفرما و پیمانكار در پی دارد.

2- شرایط عمومی پیمان :

عدم اجای كامل و شفاف برخی مفاد شرایط عمومی پیمان امكان آسیب به قرارداد را فراهم می آورد.

برخی از مواد شرایط عمومی پیمان كه رعایت دقیق آنها از  احتمال بروز آسیب و ایجاد نقص در قرارداد منعقده جلوگیری می كند، شامل آیتم های به شرح ذیل می باشد:

ماده 16 : تاییدات پیمانكار)

پیمانكار باید تایید نماید كه هنگام تسلیم پیشنهاد مناقصه و شروع بكار، مطالعات كافی از منطقه، مشخصات پروژه ، قوانین و ضوابط مترتب بر آن، امكانات و ماشین آلات و منابع انسانی مورد نیاز و هزینه های اجرای طرح و... را بررسی كرده و هیچ موردی باقی نمانده است كه بعدا در مورد آن استناد به جهل خود نماید.

ماده 28 : تحویل كارگاه)

‹‹ كارفرما متعد است كه كارگاه را بی عوض و بدون معارض تحویل پیمانكار دهد››2(صفحه23)

‹‹كارفرما پس از مبادله پیمان،تاریخ تحویل كارگاه را كه نباید بیشتر از 30 روز از تاریخ مبادله پیمان باشد، به پیمانكار اعلام می كند تا او در تاریخ تعیین شده در محل كار حاضر شود و اقدام به تحویل گرفتن كارگاه نماید››.1(صفحه 174)

ماده 29 : تغییر مقادیر كار)

‹‹افزایش مقادیر باید در چهارچوب موضوع پیمان به پیمانكار ابلاغ شود. جمع مبلغ مربوط به افزایش مقادیر و مبلغ كارهای با قیمت جدید نباید از 25 درصد مبلغ اولیه پیمان بیشتر شود››2(صفحه 25) ضمن آنكه جمع بهای قیمتهای جدید علاوه بر آنكه تابع موضوع فوق الذكر است، نباید از 10 درصد مبلغ اولیه پیمان بیشتر شود.پیمانكار باید تایید نماید

ماده 30 : تغییر مدت پیمان)

تغییرات اساسی در مشخثصات فنی، تاخیر در ابلاغ دستور كار و نقشه ها ،تحویل زمین و تامین مصالحی كه الزاما با تایید كارفرما باید تهیه شود ، عدم تامین تعهدات مالی كارفرما، وقوع حوادث پیش بینی نشده، تعلیق پیمان به هر دلیل و... از مواردی است كه موجب تغییر در مدت پیمان می شود.

ماده 32 : نظارت بر اجرای كار)

تعیین دستگاه و نحوه نظارت پروژه در پیمان ، نحوه هماهنگی و تعامل كارفرما با پیمانكار و دستگاه نظارت ، پیش بینی نحوه تغییر احتمالی دستگاه نظارت در حین اجرای پروژه ، اعمال نظارت دقیق و شایسته و اعلام بموقع و مكتوب گزارش جهت رفع نقص از سوی دستگاه نظارت و...  احتمال آسیب وارده به قرارداد را كاهش خواهد داد.

ماده 33 : مهندس ناظر)

ضعف در صلاحیت و توان علمی و تجربی مهندس ناظر بر اساس حساسیت و نوع پروژه تعریف شده ، عدم نظارت مستمر و دقیق از سوی ناظر طبق نقشه و مشخصات ابلاغی، نبود مهندسین مشاور جهت رسیدگی و ارزیابی عملكرد ناظر ، عدم استقرار ناظر در محل پروژه(بصورت ناظر مقیم)، تاخیر و نقص در انجام وظایف محوله در رسیدگی وتایید صورت وضعیت و ارائه دستور كار و... از موارد مهم در آسیب شناسی قراردادها می باشد.

ماده 37 : پرداختها)

طبق بند الف ماده 33 مفاد شرایط عمومی پیمان  پیمانكار موظف است در آخر هر ماه ،وضعیت كارهای انجام شده از شروع كار تا آن تاریخ راكه طبق نفشه های اجرائی ، دستور كار ها و صورتمجلسهای مربوطه است را بررسی و اندازه گیری كرده و مقدار مصالح و تجهیزات پای كار را تعیین و بر اساس فهرست بهای منضم به پیمان ، مبلغ صورت وضعیت را محاسبه كرده و آنرا در آخر آن ماه تسلیم مهندس ناظر نماید. مهندس ناظر پس از بررسی و مطابقت كارهای انجام شده به لحاظ فنی و اجرائی و اصلاح احتمالی موارد ناقص ظرف مدت 10 روز مراتب صورتجلسه تایید شده را به كارفرما ابلاغ و كارفرما پس از رسیدگی وكسر وجوه پرداختی صورت وضعیتهای موقت قبلی و اعمال كسورات قانونی ، اقیمانده قابل پرداخت به پیمانكار را حداكثر ظرف مدت 10 روز از تاریخ وصول صورت وضعیت با صدور چك به نام كارفرما اقدام نماید.

دقت و اجرای به موقع مراحل فوق از سوی پیمانكار ، دستگاه نظارت و كارفرما ضمن جلوگیری از بروز پاره ای مشكلات محاسن متععدی از جمله موارد ذیل را در پی خواهد داشت:

-         عدم ضرورت اعمال ضرایب تعدیل و پرداختهای ناشی ازآن جز در موارد مندرج در پیمان

-         مشخص بودن وضعیت پروژه از لحاظ پیشرفت كار اجرائی طبق برنامه زمانی

-      مشخص بودن وضعیت جذب ریالی و تراز مالی پروژه در پایان هرماه و بهبود و تسهیل در شرایط تامین منابع مالی مورد نیاز پروژه طبق برنامه زمانبندی شده

-         مواجه نبودن پیمانكار با مشكلات مالی در اجرای پروژه (وجود منابع مالی پایدار در هر ماه جهت ادامه فعالیت عمرانی)و...

ماده 39 : تحویل موقت)

پس از پایان عملیات موضوع پیمان و حسب درخواست پیمانمكار از ناظر و معرفی نماینده در هیئت تحویل تقاضای تحویل موقت نموده كه مهندس ناظر پس از بررسی وضعیت و تعینن زمان تحویل موقت تقاضای تشكیل هیئت تحویل را از كارفرما نموده كه كارفرما ظرف مدت بیست روز می بایست مقدمات لازم را فراهم آورده و تاریخ انجام تحویل موقت را مشخص و پروژه با تنظیم صورتمجلس تحویل موقت گردد.‹‹ تاریخ شروع دوره تضمین، تاریخ تحویل موقت است ، به شرط آنكه هیئت تحویل هیچگونه نقصی را در كار مشاهده نكند یا نقایص در مهلتی كه از طرف هیئت تعیین شده است، رفع شود. اگر زمانی كه پیمانكار صرف رفع نقایص می كند بیش از مهلت تعیین شده باشد، تاریخ تحویل موقت همان تاریخ تشكیل هیئت و تحویل كار به كارفرماست، ولی تاریخ شروع تضمین ، تاریخ رفع نقص است كه به تایید مهندس مشاور رسیده باشد›› .1(صفحه 213)

 موارد به شرح ذیل آثار سوئی بر قرارداد دارد:

-         فراهم نبودن شرایط و تداركات لازم برای راه اندازی و انجام آزمایش های مورد نیاز كه تامین آن بر عهده كارفرما است

-         تاخیر در برنامه زمانی اجرای عملیات تحویل موقت

-         عدم رفع نقایص بصورت كامل در جریان تحویل موقت

-         استنكاف پیمانكار از درخواست تحویل موقت پروژه به هر دلیل و...

ماده 40 : صورت وضعیت قطعی)

پیمانكار باید حداكثر تا یك ماه از تاریخ تحویل موقت،صورت وضعیت قطعی را بر اساس اسناد و مدارك پیمان (بدون لحاظ مصالح و تجهیزات پای كار را تهیه و برای رسیدگی به مهندس مشاور ارسال نماید. مهندس مشاور ظرف حداكثر سه ماه نظر خود را به كارفرما اعلام كه كارفرما پس از مدت دو ماه از تاریخ وصول رسیدگی خویش را انجام و نظر نهائی را همراه با یك نسخه از آن به پیمانكار ابلاغ می نماید. در صورتیكه پیمانكار ظرف مدت یكماه به صورت وضعیت اعتراض نكند، صورت وضعیت قطعی از سوی پیمانكار قبول شده تلقی می گردد.

تسریع در انجام مراحل و فرآیندهای قانونی مربوطه و تهیه،رسیدگی،تایید صورت وضعیت قطعی و آماده نمودن شرایط تحویل قطعی پروژه موجب تسریع در بهره برداری از پروژه خواهد گردید.

 ماده 46: موارد فسخ پیمان)

بر اساس مفاد مندرج درذیل ماده 46 شرایط عمومی پیمان كارفرما می تواند نسبت به فسخ پیمان اقدام نماید.بررسی و تعیین دلایل و اثبات لازم همراه با استنادات قانونی جهت فسخ پیمان می تواند از خسارات احتمالی جلوگیری نماید. 

ماده 47: اقدامات فسخ پیمان)

كارفرما در صورت بروز یك یا چند مورد از مفاد مندرج در ذیل ماده 46 شرایط عمومی پیمان و با طی مراحل قانونی و انجام اقدامات می تواند لازم نسبت به فسخ قرارداد اقدام نماید.

ماده 48: خاتمه پیمان)

‹‹هرگاه پیش از اتمام كارهای موضوع پیمان ، كارفرما بدون آنكه تقصیری متوجه پیمانكار باشد، بنا به مصلحت خود یا علل دیگر، تصمیم به خاتمه پیمان بگیرد، خاتمه پیمان را با تعیین تاریخ آماده كردن كارگاه برای تحویل،كه نباید بیش از 15 روز باشد به پیمانكار ابلاغ می كند.

كارفرما كارهائی را كه ناتمام ماندن آنها موجب بروز خطر یا زیان مسلم است را دراین ایلاغ تعیین می كند و مهلت بیشتری به پیمانكار می دهد و ...›› 2(صفحه46)

    دستیابی به دلایل متقن و قانونی جهت فسخ قرارداد و یا خاتمه پیمان و اجرای دقیق مراحل قانونی  فسخ یا خاتمه پیمان(در صورت ضرورت فسخ یا خاتمه پیمان) طبق برنامه زمانی مندرج در شرایط عمومی و احیانا شرایط خصوصی، علاوه بر جلوگیری از ضرر و زیان اجرای پروژه ناشی از موضوعات مورد استناد به فسخ یا خاتمه پیمان در یك پروژه، خسارات احتمالی تاخیر در تكمیل و بهره برداری از پروژه را به حداقل ممكن خواهد رسانید.

ماده 49 : تعلیق)

‹‹كارفرما می تواند در مدت پیمان ،اجرای كار را برای یك بار و حداكثر سه ماه معلق كند در این صورت باید مراتب را با تعیین تاریخ شروع تعلیق به پیمانكار اطلاع دهد.

در صورتیكه تعلیق پیمان بیش از سه ماه ضروری باشد،كارفرما می تواند با موافقت پیمانكار مدت تعلیق را یك بار دیگر و حداكثر سه ماه ... افزایش دهد››. 1(صفحه234)  

-      بمنظور تعیین وضعیت پیمانكار در اجرای یك پروژه و در صورت ضرورت تعلیق پیمان،تعیین محدودیت زمان تعلیق احتمالی در قرارداد الزامی است.

-      پیش بینی و درج در پیمان و رعایت دقیق حقوق و وظایف طرفین(كارفرما و پیمانكار) در حین تعلیق یك پروژه و اجرای دقیق مفاد قانونی مربوطه موجب كاهش بروز مشكلات احتمالی ناشی از فرآیند تعلیق پروژه می گردد.

-        ماده 50 : هزینه تسریع كار و خسارات تاخیر كار)

  پیش بینی و اجرای دقیق موضوع هزینه تسریع كار و خسارات تاخیر در كار در پیمان ، علاوه بر ایجاد تعهد و افزایش الزام دو طرف در عمل به وظایف متقابل موجب افزایش انگیزه و تسریع در اجرای عملیات و تكمیل و بهره برداری از پروژه از سوی پیمانكار و منفعت و سود حاصل از تسریع در بهره برداری از طرح و پروژه مورد نظر از سوی كارفرما خواهد بود. 

ماده 51 : صورت حساب نهائی)

 صورتحساب نهائی ظرف مدت سه ماه از تاریخ تایید صورت وضعیت قطعی توسط كارفرما تهیه و شامل:

 ‹‹ مبلغ صورت وضعیت قطعی است كه طبق مفاد ماده 40 شرایط عمومی پیمان تهیه و تصویب می شود و مبلغی كه بر اساس اسناد و مدارك پیمان به مبلغ بالا اضافه و یا كسر می گردد، مانند وجه ناشی از ارقام تعدیل آحاد بهاء، بهای مصالح، تجهیزات و ماشین آلات تحویلی كارفرما ، مبلغ بابت جبران خسارات و جریمه های صورت وضعیت های رسیدگی و قطعی شده ›› است2(صفحه50)

دقت نظر و تسریع در تهیه و ارائه صورتحساب نهائی از احتمال وقوع پاره ای مسائل وخسارات ناشی از تاخیر و... جلوگیری خواهد كرد.

ماده 52 : تسویه حساب )

 انجام تسویه حساب كامل و تعیین وضعیت بستانكاری و یا بدهكاری كارفرما به پیمانكار و تعیین وضعیت سپرده هاو تضمین حسن انجام كار موجب شفافیت و تعیین قطعی وضعیت مالی پروژه خواهد بود.

ماده 53 : حل اختلاف )

  تعیین تكلیف و مرجع حل اختلاف بین كارفرما و پیمانكار در اجرای یك پیمان و در صورت بروز اختلافات احتمالی بر اساس مفاد ماده 53  شرایط عمومی پیمان انجام میشود.علاوه بر اجرای مفاد این ماده می توان در شرایط خصوصی پیمان نیز جزئیات كامل و مراجع مرضی الطرفین را انتخاب و پیش بینی و به پیمان الحاق نمود.

3- شرایط خصوصی پیمان :

 پیش بینی و اجرای كامل و شفاف برخی مفاد شرایط عمومی پیمان كه از آن می توان به شرایط خصوصی پیمان اطلاق نمود ، ضمن افزایش ضریب حقوقی پیمان امكان آسیب به قرارداد احتمالی را كاهش داده و موجب تسریع در كار برای كارفرما و پیمانكار خواهد گردید.

برخی از این آیتم های به شرح ذیل می باشد:

ماده 18(بند ب): ارائه برنامه زمانی تفصیلی و روش اجرای كار از سوی پیمانكار به مهندس مشاور و...

ماده 18 (بند ه): ارائه گزارش پیشرفت كار در پایان هرماه از سوی پیمانكار به كارفرما ضروری بوده و موجب اطلاع كامل ازآخرین وضعیت اجرای پروژه توسط كارفرما خواهد بود.

ماده 20) تجهیز كارگاه ، تهیه و تدارك مصالح ، تجهیزات و ماشین آلات( ایجاد شرایط و تسهیلات لازم در تجهیز و استقرار كارگاه)

ماده 20 (بند ب): ضرورت تعیین و تامین ماشین آلات و تجهیزات و نیروی انسانی مورد نیاز اجرای پروژه از سوی پیمانكار(مگر با توافق طرفین و درج در پیمان)

ماده 20 (بند ه): الزام به تامین ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز در كارگاه از سوی پیمانكار با  تعداد مشخص(كمیت) مشخصات فنی مناسب (كیفیت)و اعلام به مهندس مشاور

ماده 20 (بند و): ممنوعیت خروج ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز در كارگاه از سوی پیمانكار بدون هماهنگی با مهندس مشاور

ماده 20 (بندح): ضرورت اصلاح در موضوع مفاد این بند كه پیمانكار متعهد است كه برای كاركنان كارفرما،مهندسین مشاور ناظرین و آزمایشگاه در محل كار پیش بینی غذا و مسكن را نماید.

ماده 21 (بند ج) : ضرورت تنظیم بیمه نامه و استفاده از خدمات صنایع بیمه ای در حین اجرای پروژه در برابر وقوع حوادث قهری و بیمه نمودن تاسیسات و ماشین آلات در حین اجرای كار

ماده 21 (بند د) : ضرورت بیمه نمودن پرسنل، تاسیسات و ماشین آلات و تجهیزات مورد استفاده درپروژه و استفاده از خدمات صنعت بیمه

 ماده 22 (بند الف) : تهیه نقشه ها و مشخصات فنی پروژه و تكثیر كامل نقشه ها به تعداد نسخ مورد نیاز كارفرما،پیمانكار،مهندس مشاور و...

ماده 22 (بند ج) : بررسی و رفع نواقص احتمالی نقشه ها و مشخصات فنی پروژه با هماهنگی مهندس مشاور و كارفرما از سوی پیمانكار

ماده 22 (بند و) : ارائه اطلاعات مربوط به مشخصات فنی و دستورالعملهای نصب و بهره برداری تجهیزاتی كه تهیه و نصب آنها بر عهده پیمانكار است از سازندگان مربطه به مهندس مشاور

ماده 22 (بند ز) : ابلاغ تصویب نامه هاو اخطارها و دستوركارهای صادره از سوی مهندس مشاور به پیمانكار به صورت كتبی 

ماده 24 (بندب) : امكان واگذاری بخشی از اجرای پیمان به پیمانكاران جزء دارای صلاحیت به شرط  تایید كارفرما و پیش بینی موضوع در اسناد و مدارك پیمان

ماده 28(بندهای الف،ب،ه،و): تسریع در تحویل كارگاه در زمین بلامعارض،پیش بینی تمهیدات و تبیین مسئولیتهای حقوقی،تهیه مقدمات لازم(مثلا اخذ پروانه)وپیگیری امور مرتبط با تجهیزكارگاه و.  

ماده 29(بندهای ج،ه): تعدیل نرخ پیمان و ضرورت پیش بینی موضوع در شرایط خصوصی پیمان در صورت لزوم

ماده 32(بندج): پیش بینی و لحاظ هزینه انجام آزمایشها و بررسی های كیفی و تعیین مشخصات آزمایشگاهها در شرایط خصوصی پیمان

ماده 35 و 36) : رعایت دقیق مفاد مواد 40،42و52 شرایط عمومی پیمان در پرداخت تضمین حسن انجام كار و پیش بینی جزئیات و تعیین وضعیت و روش پرداخت پیش پرداخت از سوی كارفرما در شرایط خصوصی پیمان

ماده 42) : تبیین مسئولیت طرفین(كارفرما و پیمانكار) در دوره تضمین در شرایط خصوصی و اجرای دقیق موارد مربوط به آن یك پروژه

ماده50 (بند الف) : ضرورت پیش بینی و اجرای هزینه تسریع در كار و استفاده از مزیت و منافع این موضوع در قرارداد.

ماده50 (بند ب) : ضرورت پیش بینی و اجرای هزینه تسریع دركار و استفاده از مزیت و منفعت این موضوع در شرایط خصوصی قراردادها.

ماده50 (بند ب) : ضرورت پیش بینی و لحاظ موضوع دریافت خسارت تاخیر در كار در شرایط خصوصی پیمان و تلاش جهت رفع موانع و یافتن راهكارهای جلوگیری از تاخیر در كار

4- برنامه زمانبندی  :

     بررسی و مطالعه دقیق پروژه و تبیین و تدوین برنامه ها و فراهم نمودن شرایط و مقدمات لازم درقبل از زمان انعقاد پیمان، مدت پیمان را مشخص و بر همان اساس برنامه زمانبندی منظم برای اجرای پروژه تعریف می گردد با تنظیم فرم و برنامه زمانبندی اجرای پروژه ، از اعمال ضرائب 3 ماهه و6 ماهه و 9 ماهه  و12 ماهه و 18 ماهه و... جلوگیری خواهد شد.

5_ فهرست بهاء و مقادیر كار:

   وجود ضعف و نقص احتمالی در محاسبات مربوط به مقادیر كار از یك سو و انتشار فهرست بهاء بصورت هر ساله، ضرورت بازنگری در محاسبه و متره  بویژه در پروژه های با زمان میان مدت و یل بلند مدت را ایجاب می نماید و  این در حالی است كه كمبود مهندس مترور با تعریف و شرح وظایف مشخص و فعالیت صرفا در زمینه متره و برآورد و بروزآوری محاسبات و تعیین برآورد دقیق مالی و زمانی پروژه ها مشهود بوده و ضروری است كه شاخه جدیدی تحت عنوان مهندس مترور در بخش علمی و اجرائی مهندسی عمران گشوده شود.

6_ مشخصات فنی پروژه:

   بروز نبودن مشخصات فنی پروژه ها، عدم تعریف و تبیین كامل و شفاف نوع مصالح كاربردی به لحاظ كیفی در تنظیم قراردادها و نوع آوری و تغییرات سریع در كیفیت و تنوع مصالح با مشخصات و استانداردهای مختلف موجب بروز مشكلات احتمالی در حین اجرا و وارد آمدن آسیب به قراردادهای منعقده می گردد. تعیین و مشخص نمودن كلیه جزئیات مصالح مورد استفاده در پروژه با رعایت استانداردها و حسب نیاز كارفرما از بروز مشكلات احتمالی می خواهد.

7_ اسناد و مدارك و نقشه ها :

   در تنظیم پیمان در اغلب پروژه ها و طرحهای اجرائی شرایط خصوصی تنظیم و منعقد نشده و در زمان واگذاری پروژه به مناقصه اسناد و مدارك مربوطه شامل نقشه و مشخصات فنی طرح ، اعتبار مورد نظر، محل اجرا، برنامه زمانی اجرای طرح ، نحوه نظارت و... ناقص بوده و در حین اجرا و در مراحل مختلف كار مشكلات متعددی را برای طرفین بوجود خواهد آورد.

 در بسیاری از پروژه های بویژه پروژه ها و طرحهای دولتی  نقشه و مشخصات و جزئیات اجرای طرح بصورت كامل و مطالعه شده وجود نداشته و یا پروژه بصورت طرح و اجرا(مطالعه و اجرا بصورت همزمان) شروع می گردد و مقادیر كار در حین اجرا تغییر می یابد. نبود نقشه ها با تعریف استاندارد، تغییرات زیاد نقشه و مشخصات طرح، وجود اشكالات فنی و غیرقابل اجرا در پروژه موجب تحمیل هزینه های بیشتر و صرف زمان طولانی تر در اجرای پروژه می گردد.

 ********************************************

سایر عوامل :

الف – شرایط عمومی بودجه دولتی :

با توجه به برخی مشكلات دولت در تامین بودجه سالانه كشور در پروژه های نیمه تمام و دارای مدت زماناجرای بیش از یكسال، كمبود منابع مالی موجب كندی وگاه فعالیت كار گردیده و خسارات مستقیم و غیر مستقیم ناشی از تاخیر در اجرای پروژه را در پی خواهد داشت.

ب- زمان تامین اعتبار و تخصیص بودجه:

در بودجه های دولت بویژه بودجه استانها به دلیل كمبود منابع مالی و نقدینیگی دولت ، تامین اعتبار پروژه ها استانی با تصویب كمیته تخصیص(سازمان مدیریت و برنامه ریزی، استانداری و سازمان امور اقتصادی و دارائی) و با لحاظ شرایط اجتماعی و اقتصادی و ... در مقاطع مختلف زمانی و با درصدی از كل اعتبار مصوب انجام كه این عمل گاها به عدم تخصیص اعتبار پروژه ای خاص منجر و پروژه با مشكل مالی مواجه و یا درصد تخصیص متناسب با عملیات پیش بینی شده در اجرای پروژه نبوده(مثلا تخصیص 30% از كل اعتبار پروژه، حتی مبلغ پیش پرداخت اولیه جهت تجهیز كارگاه را پوشش نداده و پیمانكار با مشكل اساسی در شروع پروژه مواجه می باشد.

تخصیص در زمان نامناسب به لحاظ محدودیت زمانی(مثلا در نزدیكی پایان سال مالی و ضرورت رسیدگی به عملكرد مالی دستگاهها) و یا فصلی (مثلا تخصیص منابع در فصول سرد سال و محدودیت اجرائی پروژه ) خسارات و مشكلاتی را در اجرای طرحهای مصوب در پی خواهد داشت.

 ج – تغییر و نوسان شدید در قیمت كالا و خدمات:

تغییر و نوسان شدید در قیمت كالا و خدمات در قراردادهای متر مربعی و تاخیر در اجرای پروژه ها به هر دلیلی موجب بروز مشكلاتی در اجرای پروژه می گردد و یا از كیفیت كار كاسته و یا به ضرر و زیان پیمانكار منجر می شود. در این راستا لازم است كلیه قراردادها بصورت فهرست بهاء منعقد و تغییرات احتمالی در شرایط عمومی و خصوصی پیمان لحاظ گردیه تا در صورت تغییر در بهاء آحاد طبق شرایط پیمان و حسب ضرایب اعلام شده از سوی سازمان مدیریت و برنامه ریزی در پرداختها اقدام شود.

د–  وقوع شرایط اجتماعی و سیاسی خاص:

وقوع حوادث و تغییردرشرایط اجتماعی و سیاسی منطقه علاوه بر موارد مندرج در شرایط عمومی پیمان

یك مثال:

اجرای عملیات واریانت یک محور در راستای  تعریض یک محور توسط راه و ترابری بعنوان كارفرما با انتخاب پیمانكار شروع می شود:

- صرف نظر از جزئیات شرایط عمومی پیمان و احیانا تكمیل شرایط خصوصی پیمان برخی پارامترهای مؤثر در آسیب وارده به این قرارداد به شرح ذیل می باشد:

- بروز نبودن مطالعات(مطالعات مربوط به سالها قبل و با توجه به شرایط خاص آن زمان تهیه شده و نیاز به بازنگری مجدد در مطالعات و تهیه نقشه و مشخصات اجرائی می باشد.)

- مهیا نبودن مقدمات لازم جهت تحویل كارگاه(زمین) موجب تاخیر در شروع عملیات اجرائی گردیده است (ضرورت جابجائی شبكه خطوط انتقال تلفن،گاز و... و رعایت حرائم مربوطه قبل از شروع پروژه)

- به دلیل عدم مطالعات دقیق در كیفیت و جنس لایه های زیرین پیمانكار با  تغییر نوع و روش كار مواجه و مجبور به انجام عملیات انفجاری و آتشباری و صرف زمان و هزینه ای بسیار بیشتر از مبلغ اولیه پیمان می گردد.( زمان اجرای قرارداد از زمان توافق شده افزایش می یابد)

- عدم تخصیص كامل(صد در صد) اعتبار پروژه موجب كندی در عملیات اجرائی شده است.

- عدم تامین اعتبار پروژه در زمان مناسب محدودیت فصل كاری(زمستان) را در پی داشته و از كیفیت اجرای كار(عملیات آسفالت،تعریض پلها و بتن ریزی و...) خواهد كاست. 

- زمان صرف شده جهت هماهنگی بین دستگاههای اجرائی(راه و ترابری ، راهنمائی و رانندگی و...) در پیش بینی تمهیدات لازم جهت اجرای عملیات از قبیل ایجاد مسیر انحرافی ، نصب سیستم و تابلوهای هشدار دهنده و در كل تعهداتی كه بر عهده كارفرما می باشد، موجب تاخیر در پروژه می گردد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع و مآخذ :

1- اسماعیلی هریسی، ابراهیم- شرح حقوقی پیمان -  انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور - چاپ اول سال 0 138

2- شرایط عمومی پیمان – انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی(سازمان برنامه و بودجه) ، نشریه شماره 4311 -  چاپ دوم سال 1378

3- میلانی زاده ، علیرضا – فرهنگ ساخت و ساز(حقوقی)- انتشارات نما، مشهد- چاپ اول پاییز 1381

4- جیمی ، هینزی ، –  قراردادهای ساختمانی – ترجمه محمد تقی بانكی – انتشارات اطلاعات _ چاپ اول  سال 1377

 

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ

//Ashoora.ir|Zekr Begins//Ashoora.ir|Zekr Ends
مدیر وبلاگ : بودجه 207-207

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان